با سیری گذرا و نگاهی اجمالی در سرتاسر خطبه غدیر ، می توان سخنان پیامبر (صلی ا...علیه واله ) را در یازده مرحله ترسیم کرد:
١- حمد وثنای الهی:حضرت در اولین بخش سخن،صفات قدرت و صفات رحمت حقتعالی را ذکر فرمودند،و بعد از آن شهادت به بندگی خود و اظهار خضوع در مقابل ذات الهی را یادآور شدند،و در مجموع یک دوره صفات ثبوتی و سلبی پروردگار را متذکر گردیدند.
۲- فرمان الهی برای مطلبی مهم:در این بخش ،پیامبر (صلی ا... علیه و اله) عنان سخن را متوجه مطلب اصلی نموده صریحا فرمودند که فرمان قاطعی از طرف خداوند آمده تا مطلب مهمی را درباره علی بن ابی طالب(علیه السلام) بیان کنم،و اگر نرسانم رسالت الهی را نرسانده ام و ترس از عقاب خداوند دارم.و تصریح نمودند که هر چه از خداوند خواستم به خاطر فتنه منافقین و دشمنان مرا از ابلاغ این مهم معذور بدارد مورد قبول واقع نشد.سپس اشاره ای کردند که این دستور خاص الهی درباره امامت و ولایت امیر المومنین(علیه السلام) است.
٣- اعلان رسمی ولایت و امامت دوازده امام (علیه السلام):در این بخش حضرت،امامت دوازده امام بعد از خود را به طور رسمی وقانونی تا آخرین روز دنیا اعلام فرموده اند،تا همه طمع ها یکباره بریده شود.از نکات مهم، اشاره حضرت به عمومیت ولایت آنان بر همه انسان ها در طول زمان ها و در همه مکان ها و نفوذ کلماتشان در جمیع امور بود،و نیابت تامه امامان را از خدا و رسول در حلال و حرام و در جمیع علوم اعلام فرموند . سپس نتیجه گیری کردند که شک کننده در این مسئله،کافر و ملعون و مورد غضب الهی است.
۴- معرفی و بلند کردن امیر المونین (علیه السلام)به دست پیامبر(صلی ا...علیه واله): برای آنکه هر گونه ابهام از بین برود و دست منافقین و دسیسه گران از هر جهت بسته باشد،پیامبر(صلی ا...علیه واله)در اثنای خطبه با دست های مبارکشان بازوان امیر المومنین(علیه السلام) را گرفته و او را از جا بلند کردند و با صراحت کامل فرمودند که آنچه گفتم درباره ”این علی“و ”اولاد علی“ است.و بدین ترتیب هر گونه شبهه ای را از میان برداشتند.
در این حال، حضرت سه نکته مهم متذکر شدند:
1-دعا کردند و فرمودند:“اللهم وال من والاه و عاد من عاداه...“
2-اتمام نعمت و اکمال دین را با ولایت امامان اعلام کردند.
3-خداوند رابر این ابلاغ رسالت شاهد گرفتند.
۵-تاکید بر توجه امت به مسئله امامت :در این بخش حضرت صریحا فرمودند که هر کس از امامت امامان سر باز زند اعمال نیکش سقوط می کند و در جهنم دائمی خواهد بود.بعد از آن شمه ای از فضائل امیر المومنین(علیه السلام)را ذکر نمودند و با اشاره به مسئله حسد،متذکر شدند که از علل گمراهی و سرپیچی و مخالفت مردم با ائمه (علیه السلام) همین حسد است،و نیز یاد آور شدند که دشمنی با امیر المومنین(علیه السلام)دلیل شقاوت است.
۶-اشاره به کارشکنی های منافقین :این مرحله از سخنان پیامبر (صلی ا...علیه واله)جنبه غضب الهی را نمودار می کند. در اینجا حضرت آیات لعن و عذاب را از قرآن تلاوت کرده،فرمودند:“منظور من از این آیات عده ای از اصحاب من هستند که مامور به چشم پوشی از آنان هستم،ولی بدانید که خداوند ما را بر معاندین و مخالفین و خائنین ومقصرین حجت قرار داده است،و چشم پوشی از آنان در دنیا مانع از عذاب آخرت نیست“.
٧-پیروان اهل بیت(علیه السلام) :آنگاه حضرت ،تکیه کلام را به سوی اثرات دوستی و دشمنی با اهل بیت(علیه السلام) قرار دادند. ابتدا با اشاره به سوره حمد که مسلمانان هر روز آنرا در نماز خویش می خوانند. فرمودند که این سوره و اصحاب ”صراط مستقیم“ که تکیه گاه این سوره است درباره اهل بیت و شیعیان آن می باشد.سپس چندین آیه از قرآن را که درباره ”مومنین“ آمده و به صفات وجایگاه بهشتی آنان اشاره نموده ،تلاوت کرده و همه را به شیعیان و پیروان آل محمد(صلی ا....علیه واله) معنی کردند.کما اینکه چندین آیه از قرآن درباره منافقین و اهل جهنم و اخوان شیاطین و ملعونین تلاوت فرموده و آنها را به دشمنان آل محمد (صلی ا... علیه واله)معنی کردند.
٨-حضرت مهدی عجل ا...فرجه :در اینجا حضرت مطالبی اساسی درباره حضرت بقیه ا... الاعظم حجه بن الحسن المهدی ارواحنا له الفداء فرمودند،و به اوصاف و جنبه هایی که مخصوص حضرتش می باشد اشاره نمودند که اجمال آن چنین است:1-آخرین امامان که حجتی بعد از او نیست.2-غالب بر همه ادیان و مذاهب. 3-غالب بر همه قبائل شرک و کفر،و هدایت کننده آنان. 4-انتقام گیرنده همه خونهای بنا حق ریخته از اولیاءخدا و منتقم از ظالمان. 5-تعیین کننده دقیق درجات افراد در فضل و فضیلت و در جهل و جهالت. 6- وارث جمیع علوم 7- بشارت همه پیشینیان درباره او . 8—هیچ کس بر او غالب نمی شود و هیچ کس بر علیه او کمک نمی شود .
٩-مطرح کردن بیعت :سپس پیامبر (صلی ا... علیه واله)اشاره فرمودند که من ،بعد از اتمام خطبه، شما را به بیعت با خودم و سپس بیعت با علی بن ابی طالب (علیه السلام) دعوت می کنم.ضمانت این بیعت آن است که من با خداوند بیعت کرده ام و علی هم با من بیعت نموده است. پس بیعتی که از شما می گیرم از طرف خداوند و بیعت با حقتعالی است.
١٠-حلال و حرام ،واجبات و محرمات
١١-بیعت گرفتن رسمی: (بگوئید با جان و زبان و دستمان بیعت می کنیم)